kop_index

aalscholver

AALSCHOLVERS,
vrijbuiters

Een aalscholver heeft een aantal namen. Schollevaar of scholver is blijkbaar een van de oudste. Daarnaast heet hij ook kormoraan, water- of zeeraaf en Belgen noemen hem heel treffend wel eens preekheer. Als hij in zijn zwarte pak met een mooie witte bef met uitgespreide vleugels op een tak boven het water zit te drogen -zijn veren zijn niet zo waterafstotend als die van andere watervogels -, is hij het evenbeeld van een breedgebarende predikant, een predikheer, op de kansel. Een lezer van de site wees me erop dat de kaholieke Belgen eerder aan een pastoor zullen hebben gedacht.

(Overigens: preekheer betekent volgens een paar Vlaamse woordenboeken ook 'meikever' en 'boterham van witte- en roggebrood'! Allemaal vanwege het licht-en-donker.)

Het woord scholver of schollevaar heeft de volgende geschiedenis.

Uit het Oudduits kennen we het woord scarva dat nu Scharbe is, een Noord-Duitse naam voor de aalscholver. In het Oud-Noordduits heette hij scalvaron; de -r- (voor de -v-) is in een -l- veranderd, net als in het Nederlands.

Volgens sommigen moet je de betekenisverklaring zoeken in de Noorse naam storskarv (Deens: skarv) waarin het tweede deel samenhangt met skrava dat krijsen betekent. De aalscholver zou dus de krijser heten. Maar elke uitvoerige beschrijving van de vogel vermeldt dat hij nogal zwijgzaam is, al zou je het geluid wel een soort krijsen kunnen noemen. Het Woordenboek der Nederlandsche taal vindt die verklaring ook niet zo aannemelijk, 'daar het maken van een geluid niet kenmerkend voor den scholver is'. Maar als het dát niet is, wat dan wél?

Het tweede deel van het woord, -aar, is ontstaan onder invloed van het woord aer (middeleeuws voor arend, adelaar); misschien ook analoog aan ooievaar.

Aalscholver bestaat dus uit drie delen: scholv- met -er (uit -aar) en het eerste deel aal-. Waarschijnlijk moet -aal hier gezien worden als vis in het algemeen, want daaruit bestaat het voedsel van de vogel.
Mijn neefje Ruud, een doorgewinterde vogelaar, vertelde me dat hij al dikwijls heeft gezien hoe een aalscholver zijn naam eer aandeed door aal te vangen.

In China schijnt hij, de vogel wel te verstaan, voor de visvangst afgericht te worden. Onze vissers hebben het niet zo op hem begrepen; ze zien hem als een illegale concurrent, die bovendien in de laatste tien jaar geweldig in aantal is toegenomen. Er zijn wel 20.000 paartjes in Nederland! Die lusten wel wat.

In Duitsland, Frankrijk en Engeland heet hij resp. Kormoran, cormoran en cormarant. De herkomst moet je als volgt zien:

Uit de samenstelling corbus (raaf) + mare (zee) + enc (uit Germaanse -ing) ontstaat cormarenc, dat op zijn Frans uitgesproken cormoran oplevert. De variant zeeraaf of waterraaf, die boven vermeld staat, is dus de letterlijke vertaling van cormoran.

De vogel is natuurlijk helemaal niet verwant met de raaf, maar zijn outfit heeft er wel wat van weg. Zo is een scholekster ook geen ekster, een heggemus geen mus en een nachtzwaluw geen zwaluw.

 

 

gans
ooievaar