kop_index

kramsvogel

De KRAMSVOGEL, een winterlijster

Al in de 16e eeuw noemden wij hem krometvogel, een naam die we uit een Duits dialect overgenomen hebben. De officiële Duitse naam voor de vogel is Wacholderdrossel. De wacholder is de jeneverbes. In sommige streken heette die struik kramat waaruit de naam kramatsvogel, krom(e)tvogel en vervolgens krammetsvogel kon ontstaan.

Duits van oorsprong
Voor de verklaring van de naam zoeken we dus bij onze oosterburen.
Kramat komt van een oude benaming van de jeneverbesstruik kranewitu, waarbij het laatste deel, witu, 'hout, bos' betekent. We vinden het terug in de naam van de wielewaal en van de hop, die in de middeleeuwen wedehop heette.

Het gedeelte krane schijnt te maken te hebben met de kraanvogel, maar het is onduidelijk waarom die hier opduikt. Eigenhuis sluit niet uit dat er sprake is van een verwisseling waarbij de naam van de kraanvogel een rol speelt.
a. óf de jeneverbes wordt verward met de veenbes die kraanvogels graag lusten en die daarom cranebere heet (Eng. cranberry)
b. ofwel de gestalte van een jeneverbesstruik lijkt op enigszins op die van een kraanvogel en daarom wordt de struik kranewitu (kraanhout) genoemd.
Als ik zou moeten kiezen, ga ik gokken. Op a.

(Bij de bereiding van jenever is de gelijknamige bes belangrijk. In Danzig [nu Gdansk] heeft de Wacholderschnaps een naam die pas na het nuttigen enkele liters kan zijn ontstaan: Krambambuli. Lijkt op kramat.)

Kramsvogel - jeneverbeseter?
Het heeft er dus alle schijn van dat de kramsvogel genoemd is naar zijn voedsel: jeneverbessen. Maar is dat wel zo?
Onderzoekingen hebben aangetoond dat kramsvogels nog meer houden van lijsterbessen, mei- en duindoornbessen. Trouwens, waar zouden ze in Nederland van moeten leven; er zijn immers maar weinig jeneverbesstruiken meer over.
Misschien, zegt Eigenhuis, worden ze wel met die struik in verband gebracht omdat ze met jeneverbessen werden gekruid en gegeten!

Recept
Dat leek mij ook erg ongeloofwaardig, maar toch, bij het zoeken naar meer informatie op het internet kwam ik in een oud kookboek terecht met recepten voor vogelgerechten. Niet om het uit te proberen maar als culinair-historische anekdote laat ik hieronder één in dit verband interessant recept volgen:

"8-10 kramsvogels worden schoon geplukt, dan wordt het vel van de kop getrokken, de ogen uitgestoken, de vleugels en de poten in het eerste gewricht afgesneden en vervolgens geflambeerd, waarna men de pootjes kruisgewijs door de oogholten steekt.
Niet schoongemaakt [dus met de ingewanden], een beetje gewassen, gezouten en gepeperd, worden er spekschijfjes omheen gebonden en men braadt ze aan het spies of in hete boter in 10 minuten gaar. Het braadvocht wordt met een beetje jus en citroensap gekookt en er overheen gegoten.
Of je legt de vogels met veel boter en een kopje water, het liefst in een aarden pot, dicht tegen elkaar aan op het vuur, strooit er een beetje zout overheen en bakt ze met gesloten pan zacht (één keer omkeren) of als men wil zo lang tot ze heel knapperig geworden zijn.
Omdat de vogels dikwijls jeneverbessen eten en men die bessen gewoonlijk in de maag vindt, doen sommigen er geen kruiden bij.
Maar als een sterke jeneverbessmaak gewenst is, strooi dan geplette jeneverbessen, die zo vers mogelijk moeten zijn, in de braadboter."

Had die Klaas Eigenhuis het toch bij het rechte eind!

PS 1 Kramsvogels zijn beschermde dieren. Ze mogen niet worden gejaagd.
PS 2 Er zijn toch al niet zoveel kramsvogels in Nederland en ze zijn er (bijna) alleen 's winters.
PS 3 Vis kan ook heel lekker zijn.

 

gans
ooievaar