kop_illustratie
gen 0 gen 8.2 gen 8.3b gen 8.3c

bou
man
1

bou
man 2
haf
kens 1
haf
kens 2
haf
kens 3

De familie Hafkenscheid
deel 2 (generatie 3 en 4)

Generatie 3: Christianus Maximilianus (1731 - 1806)

In 1766 stierf Fredericus. Hij had minstens twee zoons, Franciscus Wilhelmus en Christianus Maximilianus. Van de eerste heb ik de precieze geboortedatum gevonden: 16 november 1731. Van Christianus weet ik dat hij in diezelfde maand geboren is. Ze zullen een tweeling zijn geweest.
Verder waren er in het gezin van Fredericus en Johanna vier dochters:
Francisca, geboren in 1730; in 1760 getrouwd met Bernardus Westervelt (1737-1815). Haar sterfdatum ken ik niet maar in 1766 wordt haar dochter Wilhelmina (1766-1831) geboren en in 1767 krijgt ze een zoon, Fredericus. (Ze is in 1766 de peettante van Fredericus, onze stamvader.)
Van haar zussen Oswoldina en Theodora weet ik alleen de doopdatum: 27 mei 1735 en 22 september 1740. De derde zus, Maria, is in 1738 geboren en in 1764 geregistreerd als peettante van Christianus Franciscus, de zoon van haar broer Frans Willem en in 1768 (waarschijnlijk) nog een keer als peettante.

Franciscus Wilhelmus
Over Frans Willem valt weinig te melden. Hij trouwde op 18 januari 1754 met Johanna (Jenneken) Overgoor, de dochter van Jan Overgoor uit Our (!). Ze kregen minstens drie dochters.
De zoon van Christianus en Jenneken heette Christianus Franciscus. Hij werd later stamvader van een andere Hafkenscheid-tak, die ook in Ulft en omgeving woonde.

Eén voorval in het leven van Franciscus Wilhelmus mag niet onvermeld blijven. Op 20 oktober 1778 wordt in Ulft Francisca, de dochter van Gerarda Bouman, gedoopt. Officieel is de vader onbekend, maar de pastoor meldt in de doopaantekening dat zij Frans Willem als zodanig aanwijst. Het moet een schande zijn geweest, die heel wat opschudding zal hebben veroorzaakt, in het dorp, maar vooral bij de familie. Frans Willem was al meer dan 20 jaar getrouwd en vader van vier kinderen. En hoewel dit allemaal al erg genoeg is, moet niet uitgesloten worden dat Gerarda ook nog eens de (aanstaande?) schoonzus is van zijn zoon Christianus Franciscus is. Die trouwde namelijk een paar jaar later met Everdina Bouman.
Een maand later, op de 20ste november 1778, herroept Gerarda haar verklaring ten overstaan van de pastoor door uitdrukkelijk iemand anders tot vader uit te roepen. Dat is toch wel vreemd! Zou ze zich zo maar vergist hebben? Zou ze er in het duister van de winternacht iemand anders voor de (aanstaande?) schoonvader van haar zus Everdina hebben aangezien? Wilde ze Frans Willem iets betaald zetten? Of zou hij zelf een paar lieve centen voor herstel van zijn reputatie hebben neergeteld?
Hij lijkt met de herroeping te worden vrijgepleit, maar helemaal brandschoon zal hij niet geworden zijn. De mensen blijven zich immers het verhaal herinneren en praten erover. Zelfs 250 jaar later nog.

 

Christianus Maximilianus
Christianus Maximilianus trad in 1760 in het huwelijk met Gesina Westerveld. Om te mogen trouwen hadden ze dispensatie nodig in verband met hun bloedverwantschap in de vierde graad. Haar moeder, Megteld, was waarschijnlijk een zus van zijn moeder, Johanna Knippenborgh (-berg). Ze waren dus neef en nicht.

huwelijk_CMH

 

 

 

 

Huwelijksaantekening (6 juni 1760) van Christianus en Gesina (coram me et testibus: ten overstaan van mij [= de pastoor] en de getuigen Joanne Hafkenscheid en Joanna Knippenborg)

In totaal heb ik 11 kinderen kunnen traceren, van wie Fredericus (1766-1845) voor onze tak de belangrijkste is. Een van diens zoons zou de grootvader worden van onze moeder, Rika Hafkenscheid.

Christianus is net als zijn vader en zijn grootvader burggraaf van het slot geworden. Het zou interessant zijn om te achterhalen, waarom hij de voorkeur kreeg boven zijn tweelingbroer, Frans Willem. Helaas ontbreken mij daarvoor de aanknopingspunten.
Van dat oorspronkelijke kasteel was trouwens niet veel meer over. In 1765, een jaar voor hij in dienst trad, was er een aanbesteding geweest van een jachtslot, dat ongeveer 9 bij 7 meter groot was. Niet veel meer dan een ruime huiskamer van nu. Het bleef tot 1898 bestaan, al moet het tegen die tijd een ruïne geweest zijn. (En wat uitgebreider artikel hierover is in voorbereiding.)

Ook was hij in navolging van zijn vader kastelein van het Wapen van Bergh, het logement naast de kerk in het dorp.

herberg

Christianus stierf op vrijdag 11 juli 1806, in de tijd dat Nederland bestuurd werd door een Franse koning, Lodewijk Napoleon.

Zijn vrouw Gesina was al op de eerste kerstdag van het jaar 1800 gestorven.

Generatie 4: Fredericus (1766-1845)

Broers en zussen
Fredericus, mijn betovergrootvader, had 7 broers en 3 zussen:
Fredericus Wilhelmus (2 maart 1761 - 9 januari 1766),
Joanna Mechtildis (6 juli 1763 - 27 juli 1763),
Joannes (11 september 1764 - begraven in 1765),
Christianus Maximilianus (11 september 1764 - sterfdatum onbekend)
Wilhelmus (19 februari 1768 - 9 maart 1834) is denkelijk nooit getrouwd geweest. Hij woonde in zijn laatste jaren, volgens het bevolkingsregister van 1826 tot 1836, bij zijn broer Fredericus in huis. Hij verdiende zijn geld als boer(enkencht?).
Joanna (7 maart 1770 - 11 augustus 1835) trouwde in 1794 met Johannes Schoemaker en kreeg vier kinderen.
Michaël (21 augustus 1772 - 28 september 1846) heeft het van de gezinsleden van die generatie het verst geschopt. Hij ging van Ulft naar Amsterdam en werd daar een welgestelde koopman. Eén van zijn zoons, Bernardus, werd een beroemde priester, die als redemptorist in heel het land (en in het buitenland) bekend en berucht was om zijn daverende preken. Aparte hoofdstukjes zullen aan Michaël en Bernardus nader aandacht besteden.
Bernardus werd in 1775 geboren. Ook hij is naar Amsterdam getrokken. Daar wonen ook zijn nakomelingen.
Hendrina is twee jaar later geboren. Hoe oud ze geworden is, weten we niet. Ze is in 1802 getrouwd met ene Willem Bruens. Verdere gegevens ontbreken.
De laatste in de rij is Petrus. De doopaantekening van 11 mei 1780 is doorgestreept met de opmerking: obiit. Dat wil zeggen: overleden. Het kind is waarschijnlijk vlak na zijn doop gestorven.

Fredericus
Fredericus zelf is gedoopt op 2 juni 1766. Onderstaande doopaantekening vermeldt dat. Hij is waarschijnlijk op maandag 1 juni geboren.

fredericus_1766

"2da junii. Baptizatus est Fredericus,
Parentes Christianus Hafkensceit et Geesken
Westervelt. Patrini Gerardus Westervelt et
Francisca Hafkensceit."

Gesina heet hier Geesken. Peetoom Gerardus is haar broer en peettante Francisca is de oudste zus van Christianus. Zij is getrouwd met Bernardus, een broer van Geesken en Gerardus. De families Westervelt en Hafkenscheid waren zo dus dubbel gebonden: Gesina Westervelt met Christianus en Bernardus Westervelt met Francisca.

 

Fredericus was het vijfde kind, maar toen hij geboren werd was hij weer de eerste, tenzij Christianus Maximilianus (*1764 - ?) nog leefde. Alle anderen waren al vroeg gestorven.

Zijn vader Christianus Maximilianus stierf in juli 1806. Fredericus was toen al veertig en nog ongehuwd. Pas op zondag 3 mei 1807 trouwde hij met Susanne Borkes. Zij was op 18 november 1781 geboren en dus 15 jaar jonger dan Fredericus. (Een dikke eeuw eerder, op 10 mei 1971 trouwde zijn grootvader, Johannes fredericus ook met een Borkes, namelijk met Theodora. Of Susanna en Theodora uit dezelfde familie komen, weet ik niet.)

Beroep
Waarschijnlijk was Fredericus in 1806 ook burggraaf geworden als opvolger van zijn vader. Hij wordt ergens burggraaf van de vorst van Salm-Salm genoemd, terwijl je toch de graaf van Bergh zou verwachten. Of dat historisch klopt kan ik niet met zekerheid zeggen. Een feit is, dat hij net als zijn vader van het burggrafelijke inkomen alleen niet kon rondkomen. Hij moest nog andere nering zoeken. Hij was ook herbergier van het Wapen van Bergh. In 1834 wordt zijn beroep aangeduid als tapper. Daarnaast heeft hij het ambt van koster bekleed hbben. Zo dicht bij de kerk in het dorp lag die taak wel voor de hand.

Volgens het bevolkingsregister van 1826 tot 1836 woonde Fredericus met zijn gezin op huisnummer 822. In totaal met 10 mensen: ouders, zeven kinderen en Wilhelmus, de broer van Fredericus. Hij was boerenknecht, een simpele jongen waarschijnlijk.

De enige officiële vernoeming van Fredericus die ik kon vinden, is een overlijdensakte uit 1837. Het kind dat als overleden wordt aangegeven, Johanna Hafkenscheid, is nog maar anderhalf jaar oud. Frederik is gevraagd om als getuige op te treden. Hij doet dat samen met ene Wessel Hafkenscheid, die in het dorp één van de notabelen moet zijn geweest. Ik kwam hem in allerlei stukken tegen, eerst als koopman, later steevast als onderwijzer, resp. schoolmeester. Zelfs de mooie term: 'onderwijzer der jeugd' wordt gebezigd. Maar hoe hij in de familie geplaatst moet worden wist ik niet. Ik hoopte dat deze akte daarvoor een aanwijzing zou bevatten.
Het kind is een dochter van Frans Willem Hafkenscheid (1798-1858) en Theodora Aalbers (1806-1837, zijn tweede vrouw - van drie. De grootvader was deze Frans Willem was de man met dezelfde naam, die we al kennen als de vermeende schuinsmarcheerder. Dat was de oom van Fredericus. Het kindje is dus een kleinkind van de neef van Fredericus.

Fredericus (1700-1766)
Frans Willem (1731-?)
Christianus Maximilianus (1731-1806)
Christianus Franciscus (1763-1832)
Fredericus (1766-1845)
 
Frans Willem (1798-1858)
 
 
Johanna (1836-1837)
 

De getuigen Fredericus en Wessel verklaren dat Johanna een nichtje van hen is. In het geval van Fredericus een eigenaardige benaming voor het kleinkind van een volle neef. Maar goed, misschien was dat wel gebruikelijk en betekende het zoveel als 'nakomeling in de familie, maar niet van mij'.
Het was volgens de aktetekst dus ook het nichtje van Wessel, geboren op 7 januari 1786 is. Hij stierf als weduwnaar op 27 februari 1870.
Na veel pogingen om hem ergens in de hier beschreven familietak te plaatsen, vond ik op de site van Maurits Hafkenscheid de sleutel tot het raadsel. Ik had me doodgestaard op de naam Hafkenscheid, maar Wessel is niet zozeer verwant via zijn vader, Johannes Hafkenscheid (1755-1811), maar via zijn moeder, Anna Maria Aalbers (1763-1827). Een Aalbers dus, net als de moeder van Johanna. Wat de familierelatie tussen Anna en Theodora was, heb ik niet kunnen vaststellen. Waren het zusjes? Of nichtjes? Of tante en nicht? In ieder geval beschouwt hij Johanna als zijn nichtje.
En de verwantschap tussen Wessel en Fredericus? Er is een verre familierelatie, maar de grootvader van Wessel van vaders kant maakte deel uit van een andere tak van de Hafkenscheids. Hij woonde in Bergh.

 

Fredericus en Susanna kregen minstens zeven kinderen. Toen hij, 79 jaar oud, op 15 september 1845 stierf, leefden er nog drie. Ze hebben ook hun moeder begraven; zij stierf op 26 november 1851, vlak na haar 70ste verjaardag.

vorige

 

 

 

 

Schematisch

1 Johannes Fredericus
(*±1660-† >1722)

Theodora Borckes
(* ?? - † >1722)

Franciscus Henricus
(1698-1698)
Maria (1699-1699)

2 Fredericus

(1700-1760)

Johanna Knippenborgh
(1702-1769)

Francisca
(1730 - na 1763)
Oswoldina (1736-?)
Maria (1738 - na 1768)
Theodora (1740 -?)
Franciscus Wilhelmus
(1731 - ?)

3 Christianus Maximilianus
(1731-1806)

Gesina Westervelt
(1731-1800)

Fredericus Wilhelmus
(1761-1766)
Joanna Mechtildis
(1763-1763)
Johannes
(1764-1765)
Christianus Maximilianus
(1764-?)
Wilhelmus
(1768-1834)
Joanna
(1770-1835)
Michael
(1772-1846)
Bernardus
(1775-?)
Hendrina
(1777-na 1802)
Petrus
(1780-1780)

4 Fredericus
(1766-1845)

Susanna Borkes
(1781-1851)