compilatie
gen 0 gen 8.2 gen 8.3b gen 8.3c

bou
man
1

bou
man 2
haf
kens 1
haf
kens 2
haf
kens 3


 

Generatie 2 Peter (1717-1776)

Op 16 oktober 1717 wordt in Kellen Peter Putmaen geboren. Zijn vader en moeder, Walravius en Aleidis zijn een week daarvoor getrouwd; voor de kerk, want trouwen voor de wet bestond nog niet. Eén weekje maar tussen trouwdag en bevalling; krap aan, dus. In Ulft zouden ze in mijn jeugd gezegd hebben: ze moesten hard lopen.
Je vraagt je af of het in die tijd erg ongewoon was om pas bij de komst van een kind te gaan trouwen. Zou het dorp schande gesproken hebben of vond iedereen het de gewoonste zaak van de wereld, zoals het nu ook is? Zouden de jonge ouders al samengeleefd hebben of gebeurde dat pas na de officiële bevestiging van hun verbintenis?
Het is ook niet ondenkbaar dat het huwelijk voor de ongehuwde vader bepaald niet vanzelfsprekend is geweest en dat er zelfs juridisch getrouwtrek voor nodig was, om hem tot erkenning van het kind te bewegen.
Het blijven speculaties zolang er geen bewijzen op tafel liggen.

Peters geboorte
Hoe dan ook – hieronder staat het:

peter 1710

16 octob: petrus putmaen. parentis walravius putmaen et Aleidis gipmaen. Patrini Ioannes putmaen et Ioanna muister
(16 oktober: Petrus Putmaen. Ouders Walravius Putmaen en Aleidis Gipmaen. Peetouders Joannes Putmaen en Joanna Muister) (Muister moet als Muuster worden uitgesproken)

Het is wel bijna zeker dat Peter, als oudste zoon, vernoemd is naar de grootvader van vaderskant. Die zou dus ook Peter geheten hebben. De peetoom, Joannes Putmaen, is waarschijnlijk een broer van Walravius. Uit het feit dat de peettante niet een Gipmaens is, zou je msschien kunnen afleiden dat Aleidis in ieder geval geen zus had. Een zusje, te jong voor peetschap, is niet erg waarschijnlijk, als je de leeftijd van Oma Aleidis in aanmerking neemt. Ze zou dan na haar 40ste nog een kind gekregen moeten hebben, wat overigens niet onmogelijk is.
Uit andere documenten blijkt dat Vader Walravius waarschijnlijk nog (minstens) twee dochters heeft gehad: Wilhelmina en Maria. De eerste wordt in 1742 in het doopboek van Loo en Westervoort genoemd als Wilhemin (of staat er toch Wilhelmin?) Putmans. Ze treedt op als peettante van de zoon van Peter, Wilhelmus, die dus naar haar genoemd wordt.
(In januari 1748 is ene Wilhelma Putmans dooptante van Wilhelma Erfeling en op 20 april huwelijk_wilhelma1746 (zie hiernaast) trouwt Wilhelma Putmans met Gerardus Straetjens. Ik heb het vermoeden dat het hier om de zus van Peter gaat, maar zeker weet ik het niet. Gerardus zou trouwens ook Straetman kunnen heten, maar de volgende aantekening in het huwelijksboek gaat over Joanna Straetjens. Die naam lijkt me dus ook goed mogelijk.)

Maria Putmans was de meter toen Theodora, de dochter van Peter, in 1744 gedoopt werd.

Voor een schema van de eerste twee generaties: klik hier.

 

Kleve en Westervoort
Plaats van handeling is intussen niet meer Kleve en omstreken maar Loo/Westervoort. In die tijd hoorde het gebied met Zevenaar, Huissen en Wehl bij het hertogdom Kleve. der alte FritzDat was weer een deel van het hertogdom Pruisen, dat van 1740 tot 1786 geregeerd werd door Frederik II, doorgaans Friedrich der Grosse of oneerbiedig 'der alte Fritz' genoemd.

Westervoort hoorde bij het Nederland van toen. In het dagelijks leven zal het niet zoveel uitgemaakt hebben in welk land je woonde. De mensen spraken eenzelfde dialect. Als ze op reis gingen moesten ze in binnen- en buitenland elke paar mijlen tol betalen voor het gebruik van de weg. Het woord 'weg' is misschien wel wat te veel eer. In de zomer was het niet meer dan een stoffig paadje, in de winter een modderpoel waar geen wagen door kon. Ook de reis per schip was niet zonder kosten en lang niet altijd mogelijk. 's Zomers was het water vaak te laag, in de winter maakte ijsgang de vaart dikwijls onmogelijk.

 

Toen Peter omstreeks 1740 van Kellen naar Loo/Westervoort is getrokken, is dat voor een deel misschien wel per (zeil)schip of roeiboot gegaan. Met een beetje geluk was je er met een dagje varen.

kleve_kaart

NB. Op deze kaart uit 1570 ligt het oosten bovenaan! Je moet de kaart in gedachten een kwart slag naar rechts draaien.
De Rijn stroomt van midden boven (Emmerick) naar links onder ( Huesen = Huissen en Weesterfort = Westervoort). Boven Westervoort: Groesen, Duuen (Duiven) en Zeuenaar. Kleve (Cleue) ligt recht boven 'GEL'.

Derrisken/Dorothea/Theodora
Zou hij zijn toekomstige vrouw al gekend hebben of ging op zoek naar een beter leven en leerde hij pas toen Theodora Boerboom kennen? Zij was als de dochter van Evert Boerboom en Derrisken Caspers, op 2 maart 1710 in Groessen gedoopt en dus zeven jaar ouder dan Peter. In de wandeling heette ze Derrisken, net als haar moeder.

1754_thedoraraIn de trouwaantekening in het Trouwboek van Loo/Westervoort heet ze deftig Dorothea. Van Theodora naar Dorothea is maar een klein stapje, dat niet zo gauw opvalt, zeker niet als je je eigen officiële doopnaam nooit gehoord hebt. De aantekening zal wel buiten haar om opgeschreven zijn. Trouwens, de kans is groot dat ze niet eens kon lezen. Meneer Pastoor was zuinig met papier; dus elke bladzijde werd met trouwaantekeningen met zijn ganzenveer volgekrabbeld. Hij heeft waarschijnlijk uit zijn hoofd de namen genoteerd en dan is de verwisseling van 'Dorothea' en 'Theodora' wel enigszins begrijpelijk. Bij de doop van de kinderen wordt haar naam voortdurend verhaspeld: Derrisken Boerbooms, Theodora Bourboom, Dirsken Boerbooms en in 1754 bij de doop van dochter Everdina komt de pastoor er helemaal niet meer uit: ‘Thedorara  borbo..’
Dat krijg je als je er als moeder zelf niet bij bent.

80
1754 14 j[u]li Ba[p]tizata est Everdina putm[an] parentis peter putman et Thedorara borbo[..] Levantibus Barta de Camp Cuv (?) Jansen
(Gedoopt is Everdina Putman Ouders Peter Putman en Theodora Boerboom.
Peetouders: Barta de Camp en Cur (?) Jansen.
(Uit andere documenten blijkt dat Barta - ook wel Bartina - le Camp heet.)

Derrisken is met Peter getrouwd op 14 mei 1740, in de kapel van Loo. Dat was op een zondag, de zondag voor Pinksteren. In het Trouwboek van Loo/Westervoort staat dat het huwelijk op de 15de bevestigd is, op attest van Pannerden. Blijkbaar is het jonge paar met een boterbriefje van Pannerden naar Loo gegaan, om ten overstaan van de pastoor de rechtmatigheid van hun samenwonen te bewijzen.

Derrisken sterft op 25 november 1783 in Loo/Westervoort en drie dagen later wordt ze begraven: ‘1783 Den 25 november is overleden Derris Boerboom en den 28 dato op de kerkhof begraven is geweest de weduwe van Peter Putman.’

Peter (58 j.) verdrinkt
Peter is dan al een paar jaar dood. In het boek van Loo/Westervoort staat op 24 april 1776: ‘Aprilis 23 Petrus Putman aequis soffocatus’ (in het water gestikt).

In een ander boek vond ik:

1776_peter_verdronken

Den 22 April is verd[r]onken in den IJzel teegen Lathum Peter Putman en den 26 weer gevist en den 29 op het Kerkhof begraven. Dit boven staande aan den Hr Heemessen ingegeven.

Wat er precies gebeurd is, zullen we nooit weten. De onnatuurlijke dood moest kennelijk worden gerapporteerd aan de overheid, in dit geval aan meneer Heemessen. Misschien moest daar worden bepaald of de doodsoorzaak een (zelf)moord of een ongeluk was geweest.

Of er in 1776, toen Peter verdronk, rond Westervoort sprake is geweest van een dijkdoorbraak, heb ik niet kunnen vinden. Wel in de jaren 1747, 1761 en vooral in 1770, 1799 en 1809.
Tussen 1704 en 1826 waren er tussen Lobith en Doesburg in totaal 25 dijkdoorbraken. Veilig waren de mensen achter de dijk allerminst.

 

Uit: Tommy Wieringa: Joe Speedboot
Op het stadhuis heb ik wel eens proberen uit te zoeken waar de  familie Putman vandaan kwam, maar ik ben niet verder gekomen dan Lambertus Stephanus Putman, die de eerste Putman van Lomark was. Hij kwam hier in 1774 en kreeg verkering met een meisje uit Lomark. Ze trouwden niet in het dorp zelf maar vlak over de grens want de katholieke kerk was in die tijd verboden vanwege de reformatie. Deze Lambert is verdronken bij de grote dijkdoorbraak van 1781 maar had met vijf kinderen genoeg zaad uitgestrooid om stamvader te worden van een nieuwe Lomarkse familie.
Niet een waar je van opkijkt. In het 'Oud Rechterlijk archief der hoge heerlijkheid Lomark' zijn wat dingen bewaard, zoals kadastrale tekeningen, koopaktes, processen-verbaal en doopboeken. Wanneer een Putman iets moest tekenen staat er bijna altijd: ‘Dit kruisje zijnde de handtekening van die en die Putman, bekennende niet te kunnen schrijven.’
Zelfs de kruisjes waren niet erg goed gelukt.
Ze werkten bij de steenfabriek of als vissers of boertjes met een paar fruitbomen in de tuin, en dat was het wel zo'n beetje.’

Het is interessant dat onze familie op deze wijze de (grote?) literatuur bereikt, al kloppen sommige gegevens niet, zoals u kunt nagaan. We zullen het maar de dichterlijke vrijheid noemen om van de historische feiten af te wijken.
De naam Lambertus ben ik in heel de stamboom niet tegengekomen; Stephanus evenmin.

 

 

vorige

 

 

 

Schematisch

1Walravius

Aleidis Gipmaens


Wilhelmina/
Wilhelmin/ Wilhelma?
Maria
2 Peter
(1717-1776)

Theodora Boerboom
(1710-1783)